Iedereen die wel eens op National Geographic heeft gezien hoe een groep orka’s een zeehond aan stukken scheurt, weet twee dingen; orka’s kunnen geweldig goed samenwerken en het zijn geen beesten om mee te spotten. Toch zijn er verspreid over de wereld verschillende parken waar orka’s in gevangenschap worden gehouden en kunstjes voor het publiek doen. Bij deze shows zijn meerdere keren doden en gewonden gevallen, maar de grootste slachtoffers zijn de orka’s zelf.
Documentairemaakster Gabriela Cowperthwaite heeft voor de documentaire Blackfish uitgebreid onderzoek gedaan en laat het schokkende verhaal van de moordende orka Tilikum door verschillende mensen vertellen. Door ex-medewerkers van SeaWorld en Sealand, maar ook door een van de mannen die bij de eerste orkavangsten aanwezig was, waarbij jonge orka’s op hartverscheurende wijze van hun moeders werden gescheiden.
Een van deze orka’s was een jong mannetje, en bijzonder groot voor zijn leeftijd. Hij werd Tilikum genoemd en kwam terecht in Sealand, een klein park aan de westkust van Canada. Samen met twee kleinere vrouwtjes werd hij hier in een bassin gehouden dat veel te klein voor deze dieren was. In 1991 valt orkatrainer Keltie Byrne in het water en de drie orka’s vallen haar aan. Keltie overleeft de aanval niet en Sealand moet haar deuren sluiten.
Dit leek een mooi moment om Tilikum zijn vrijheid weer terug te geven, maar SeaWorld heeft grof geld over voor deze enorme orka. Dus verhuist Tilikum naar Florida. Zijn behuizing in SeaWorld is iets groter, maar alsnog veel te klein voor de orka die inmiddels bijna zeven meter lang is. En net als in Sealand, wordt hij geregeld aangevallen door de vrouwtjes in het park.
Logisch, want in het wild leven orka’s in families, en houdt de pater familias zich afzijdig. De groep orka’s in SeaWorld wordt gedwongen om als een familie te leven, terwijl ze dit niet zijn. En de tanks zijn te klein voor Tilikum om gepaste afstand te houden.
In 1999 wordt er een dode man op de rug van Tilikum gevonden. Volgens SeaWorld en de sheriff heeft de man zich in het park laten opsluiten en is vervolgens verdronken. Uit het autopsierapport blijkt echter dat de man over zijn hele lichaam kneuzingen, wonden en tandafdrukken heeft. Toch blijft Tilikum gewoon zijn shows doen.
Tot 2010, als de ervaren orkatrainer Dawn Brancheau tijdens een show door Tilikum wordt aangevallen. Het publiek en de andere trainers moeten hulpeloos toekijken hoe Dawn door Tilikum aan stukken gereten wordt. Pas uren later lukt het de trainers om het lichaam van Dawn terug te krijgen.
Pas na dit incident wordt er ingegrepen. Al jarenlang zijn er protesten tegen de praktijken van SeaWorld een soortgelijke parken, maar na de dood nemen deze protesten toe, en spant Occupational Safety and Health Administration (OSHA) een rechtszaak aan tegen SeaWorld. Zij pleiten niet om de orka’s vrij te laten, maar willen verbieden dat trainers en orka’s nog langer samen in het water liggen en fysiek contact hebben.
Documentairemaakster Gabriela Cowperthwaite gebruikt de rechtbankverslagen van deze rechtszaak in haar documentaire, samen met schokkend eerlijke interviews. En uiteindelijk blijkt dat alles om een ding draait; geld. SeaWorld vangt niet langer dieren in het wild, maar gebruiken een fokprogramma. En het zaad van Tilikum is miljoenen waard.
SeaWorld liegt tegen hun trainers, en de bezoekers, iets wat pijnlijk duidelijk wordt in Blackfish. De meeste trainers hebben echt een band met ‘hun’ orka, en zijn aanvankelijk blind voor de vele misstanden. En wat doe je dan? Ga je weg, of blijf je om zo goed mogelijk voor de orka’s te zorgen?
De interviews worden afgewisseld met schokkende beelden van trainers bij wie het mis ging. Deze gevallen werden door de betrokken parken stuk voor stuk afgedaan als menselijke fouten, maar aan het eind van de documentaire kun je maar een conclusie trekken; de enige menselijke fout is dat we intelligente dieren mishandelen om onszelf te kunnen verrijken. Want dat is wat Cowperthwaite bewijst; orka’s in gevangenschap houden is mishandeling, hoe goed je ook denkt voor ze te zorgen.
Blackfish is vanaf 7 november in een paar filmhuizen en bioscopen in Nederland en België te zien, en is vanaf 19 november te koop op DVD. Ik kan iedereen aanraden deze documentaire te kijken. Niet alleen vanwege het schokkende verhaal, maar ook omdat alle ellende wordt afgewisseld met prachtige beelden van orka’s in hun natuurlijke habitat.
En ga alsjeblieft nooit naar SeaWorld of Loro Parque.
