Laatst las ik een artikel over monogamie. Nu vond ik een heel pleidooi voor meer vrijheid in relaties (een pleidooi voor polyamorie, eigenlijk) niet erg boeiend, maar een opmerking die de schrijfster maakte des te meer. “More control creates more fear, which in turn creates more control.”
Een hele eenvoudige constatering. Eigenlijk. Of nou ja, eenvoudig. In ieder geval zo’n constatering waarvan ik denk; hoezo had ik dit zelf nog niet bedacht? Want het is een waarheid als een bus. In ieder geval een waarheid waar ik zelf al mijn hele leven tegenaan loop. Het willen hebben van (meer) controle komt niet zomaar ergens vandaan. We willen niet zomaar (meer) controle over een situatie kunnen uitoefenen. Hoe liever we meer controle willen hebben, hoe meer de desbetreffende situatie hier waarschijnlijk om vraagt. Situaties waarin je je machteloos voelt, overspoelt, overweldigt of angstig.
Controle heeft veel met kennis te maken. Wanneer er bijvoorbeeld iets nieuws op mijn pad komt, moet ik het van binnen en van buiten kennen, alles weten, voor ik er op een rustige manier mee om kan gaan. Dus hoe meer kennis ik over een situatie heb, hoe meer ik denk de situatie onder controle te hebben. En dit is waar zich een valkuil vormt.
Velen, en ik ben er daar lang een van geweest, denken dat je met kennis controle hebt. Als je precies weet wat er aan de hand is, waar iets is misgegaan, hoe je in elkaar zit, kortom; als je alles tot in de puntjes hebt geanalyseerd, denk je controle te hebben over je denken. Je handelen, de situatie. Je weet toch hoe het komt? Je weet toch wat daar de gevolgen van zijn? Ja, je weet precies waar je/het de mist ingaat. Hier leer je van, maar op het emotionele vlak schiet dit proces heimelijk tekort.
Het hebben van meer controle, of in ieder geval het idee van meer controle, leidt uiteindelijk namelijk alleen maar tot meer angst. Ironisch, niet? De angst hoop je te bezweren met controle. Maar hoe meer controle je denkt te hebben, hoe banger je wordt deze te verliezen. Dus probeer je nog meer aspecten van de situatie of de gedachten te beheersen. Dit kan tot het punt komen waarop je werkelijk denkt een situatie die niet te beïnvloeden valt, te kunnen beïnvloeden. En dan kunnen je analyses nog zo scherp zijn, de realiteit en de emoties die deze met zich meebrengt zullen je rauw op je dak vallen. En hoe meer je denkt alles onder controle te hebben gehad, hoe bitterder de pil zal zijn.
Zelfs een controlfreak als ik heeft het woord ‘controle’ nog nooit zo vaak in één tekst gebruikt. En ik geef toe dat schrijven over hoe controle zorgt voor meer angst, wat weer zorgt voor meer controle, maakt dat ik het liefst meer controle zou willen hebben over mijn controle-drift. Ik zou bijna willen zeggen; het is goed dat ik dit nu weet, want als je het weet, creëert dit meer controle. En daarmee is het vicieuze cirkeltje weer rond.
