De ondertitel van Praktisch verstand is ‘Klein handboek voor non-conformisten‘. Een vreemde keuze, want het laatste waar een non-conformist behoefte aan heeft, is een handboek om zich aan te conformeren. Wat Praktisch verstand wél is, is een verzameling tips, adviezen, ideeën en levenswijsheden voor mensen die niet als de massa willen leven.
Al gelijk in zijn voorwoord geeft Theo Kars aan dat de lezer zich niet moet laten leiden door zijn stellige toon, maar dat we zijn handboek moeten gebruiken als een gereedschapskist. Hij wil stof tot nadenken leveren, en het is aan de lezer om op te pakken wat boeiend is.
En er staat heel wat boeiends in Praktisch verstand. Niet alleen maakt Kars (1940) grof gebruik van zijn eigen enorme levenservaring, hij citeert ook uit werken van grootheden als Seneca, Montherland en Gracián. Het gevolg is een verzameling adviezen en visies, op de meest uiteenlopende zaken.
Zoals Kars zelf in zijn voorwoord al aangaf, is Praktisch verstand een grote gereedschapskist. Sommige stukken vond ik enorm boeiend omdat ze aansluiten bij mijn levensvisie; zoals het advies om niet-aflatend aan zelfonderzoek te blijven doen, en je eigen gebreken kritisch te blijven bekijken. Andere stukken heb ik honend weggelachen, zoals het advies om geen nieuwe boeken te lezen, want dat is zonde van je tijd. Kars is van mening dat als een boek na een jaar of zestig nog wordt verkocht, het te tand des tijds weet te weerstaan en daarom de moeite van het lezen waard is. (Maar waarom zou ik dan Praktisch verstand lezen, een werk dat in 2003 voor het eerst gepubliceerd werd? NOU!?!)
Een echte lijn ontbreekt in Praktisch Verstand. Dus lees je op twee pagina’s over het belang van het mijden van grote gezelschappen, hoe je tegenslagen moet relativeren en tot slot een alinea over hoe je een geschikte woonplaats moet kiezen als non-conformist. Door deze opzet is het geen boek dat je in één zit uitleest. Wat ook wel weer logisch is, het is immers een handboek, geen roman. Je kunt het boek dus altijd oppakken en op een willekeurige pagina openslaan, waar je altijd iets boeiends aantreft.
Ook al springt Kars van de hak op de tak, zijn boodschap is duidelijk; durf je eigen weg te kiezen. Laat je nooit leiden door andermans verwachtingen en blijf eerlijk en trouw naar jezelf toe. Niet omdat Kars het zegt, maar omdat jij er baat bij hebt. De mens is namelijk geen onzelfzuchtig wezen, en Kars legt duidelijk uit dat je alleen altruïstisch kunt zijn met een gezonde dosis egoïsme.
Want dat is voor mij de kern van Praktisch verstand; door op een bepaalde manier in het leven te staan en goed voor jezelf te zorgen, kun je ook goed voor de mensen om je heen zorgen. Niet uit medelijden (wat volgens Kars een schadelijke emotie is), maar uit liefde.
Denk nu niet dat Praktisch verstand een pompeus werk is waarin Kars vanuit zijn ivoren toren wel even aan het gepeupel uitlegt wat ze fout doen. In tegendeel. Het handboek is ontzettend toegankelijk en bij vlagen enorm grappig. En nog wel het meest belangrijke; het zet je aan het denken.
Dat was voor mij dan ook de leukste uitdaging tijdens het lezen; me niet alleen maar focussen op de stukken die in mijn straatje passen, maar juist de stukken aandachtig lezen die aanvankelijk weerstand bij me oproepen. Kars roept namelijk nooit zomaar iets, hij onderbouwt alles met zijn eigen praktische verstand. Hij is niet dwars om het dwars-zijn, hij zegt geen ‘nee’ enkel omdat anderen ‘ja’ zeggen, hij vult zijn leven simpelweg in op een manier die voor hem het best werkt.
Zijn manier is misschien niet jouw manier, maar iedereen heeft er baat bij om minimaal een paar pagina’s uit Praktisch verstand te lezen. Achterin het boek is een register opgenomen, zo kun je makkelijk de stukken opzoeken die je in eerste instantie aanspreken.
“Wie het eerst gaat schreeuwen in een discussie, heeft ongelijk – altijd. Hij wil met het geweld van zijn stem de zwakheid van zijn argumenten compenseren. De beste reactie in zo’n geval is onmiddellijk het gesprek te beëindigen, tijdelijk of voorgoed. Al het redelijks dat je tegen iemand zegt die tegen je schreeuwt, dringt niet tot hem door. Je zou net zo goed tegen hem kunnen kwaken als een kikker of snateren als een eend.”
Eigenlijk vind ik Praktisch verstand verplicht leesvoer. Daarom krijgt dit handboek vijf van de vijf roze kogels. Doe jezelf een plezier en bestel Praktisch verstand van Theo Kars vandaag nog.
