Boekrecensie: Prinses Paulina – Mark Traa

Boekrecensie: Prinses Paulina – Mark Traa

Tags:

prinsespaulinaPrinses Paulina is een van de droevigste romans die ik onlangs heb gelezen. Droevig, maar ook mooi. Mark Traa baseerde zijn verhaal op waargebeurde feiten over het kleinste vrouwtje van Nederland die als kermisattractie door haar ouders door heel Europa gesleept werd.

Mark Traa heeft ervoor gekozen om het verhaal vanuit het perspectief van de moeder van Paulina te schrijven, Maria. Ze wordt geboren in het kleine dorp Ossendrecht en weet al als klein kind hoe haar leven eruit zal komen te zien. Bij de nonnen zou ze leren huishouden en naaien, daarna zal ze met een jongen uit Ossendrecht trouwen en kinderen krijgen. Haar zoons zullen bij hun vader in de leer gaan, haar dochters zullen bij de nonnen leren huishouden en naaien, om vervolgens met een jongen uit het dorp te trouwen en kinderen te krijgen.

Om eerlijk te zijn, vindt Maria dit vooruitzicht niet eens zo erg. Zo is de wereld nu eenmaal. En toen ontmoette ze Michiel, de zoon van de timmerman. Michiel wil niet in een klein kotje in Ossendrecht wonen, hij heeft grootse plannen voor zichzelf en Maria.

Na twaalf jaar huwelijk en zes kinderen, wonen ze in een klein kotje in Ossendrecht en komen met moeite rond. En dan dient kind nummer zeven zich aan. Tijdens een februaristorm stort hun kleine huisje in en moeten ze noodgedwongen tijdelijk in een fabriekshal gaan wonen. Daar wordt de kleine Paulina Johanna geboren. Het is direct duidelijk dat er iets ‘mis’ is met hun jongste dochter. Ze is klein. Heel klein.

Tegen alle verwachtingen in, blijft Paulina in leven. Als ze anderhalf is, is ze nog steeds piepklein en dan krijgt Michiel het idee om haar te laten optreden op de kermis. Ze wonen nog steeds in een klein krot, Maria is weer zwanger en het geld zou hen heel goed van pas komen.

Maria wordt woest. Ze wil haar dochter niet als een freak laten begluren en betasten in ruil voor wat geld. Maar als Michiel langskomt met Emile Grandsart, een van de grootste impresario’s voor kermisartiesten uit België, zwicht Maria toch. Paulina gaat aan het werk, niet omdat het kan, maar omdat het moet. Ze moet namelijk niet alleen aan Paulina denken, maar ook aan haar andere kinderen.

En zo wordt Paulina een van de grootste attracties van de Gentse kermis. Het geld stroomt binnen en Grandsart regelt meer en meer optredens. Michiel en Maria reizen met Paulina, hun oudste dochter Kee en Grandsart mee, terwijl hun andere kinderen in Ossendrecht bij familie achterblijven.

Al snel wordt Paulina zo populair, dat ze steeds langer en steeds verder reizen. Engeland, Frankrijk, Duitsland… Iedereen wil het kleine meisje bewonderen. Paulina groeit op op het podium en doet braaf haar kunstjes. Tot ze iets ouder wordt en een eigen willetje begint te krijgen. Michiel besluit zijn kleuter wat port te drinken te geven, want daar wordt ze lekker rustig van.

Als Paulina een tiener is, wil ze eigenlijk niet meer. Haar lichaam doet pijn en ze vindt het optreden verschrikkelijk. Maar ze moet. Haar familie woont inmiddels in een groot stenen huis in Ossendrecht en als zij stopt met werken, heeft haar familie niks meer. Maria ziet met lede ogen aan hoe haar dochter worstelt, maar gaat toch akkoord met een serie optredens in het verre New York.

Lukt het haar om haar dochter te redden? Om Paulina een enigszins menswaardig bestaan te geven?

Paulina Johanna Musters werd geboren in februari 1878, een tijd waarin reality televisie nog niet bestond en mensen bereid waren geld neer te tellen om naar freaks te staren. Op de kermis werd je vaak getild (zo had de vrouw met de baard een aanplakbaard), maar bij Paulina kregen mensen waar voor hun geld. Ze werd geadverteerd als het kleinste vrouwtje van de wereld en tot op de dag van vandaag is ze dat nog steeds volgens het Guinness Book of World Records.

Eenmaal volgroeid was ze slechts 61 centimeter lang en helemaal in proportie. Het beetje informatie wat je over haar op internet kunt vinden, gaat voornamelijk over de records die ze heeft verbroken, de plaatsen waar ze heeft opgetreden, de beroemdheden die fan van haar waren en de vele kunsten die ze op het podium deed.

Mark Traa heeft voor een heel andere invalshoek gekozen en schreef vanuit het perspectief van een moeder die een verschrikkelijke keuze heeft moeten maken; haar ene kind uitbuiten, om de anderen te kunnen redden. Het is letterlijk een hartverscheurend relaas en door de aantrekkelijke schrijfstijl van Traa, zit je al na een paar pagina’s helemaal in het verhaal.

Je begrijpt de keuze van Maria, maar tegelijkertijd neem je het haar kwalijk dat ze zoveel vraagt van Paulina. Het verhaal speelt zich af in een tijd waarin vrouwen niets te zeggen hadden, dus haar protesten zijn aan dovemansoren gericht. Niet alleen heeft Paulina geen keus, maar Maria ook niet.

Dus kun je als lezer niets anders doen dan toekijken hoe Paulina haar succes steeds groter wordt, terwijl het hun gezin het leven van Paulina verwoest. Tragisch.

Gelukkig heeft Traa alles zo opgeschreven dat het geen moment overdreven wordt. Het zijn geen melodramatische teksten die inspelen op de emotie van de lezer, maar Prinses Paulina is een vrij nuchter verhaal over een klein meisje met een bijzonder leven.