Waar begin ik mijn korte samenvatting van Het Recht op Terugkeer? In 2024, omdat het eerste deel van het boek zich in dat jaar afspeelt? Of in 2004, omdat dat van de in het boek beschreven periodes chronologisch het eerst komt? Of misschien zelfs in 1971, als de hoofdpersoon Bram Mannheim geboren wordt?
In 2004 woont Bram (Abraham) samen met zijn vrouw Rachel en zijn zoontje Bennie in Tel Aviv. Bram is wetenschapper, net als zijn vader Hartog. Behalve dan dat zijn vader een vooraanstaand chemicus en nobelprijswinnaar is en Bram een historicus, gespecialiseerd in de geschiedenis van het Midden-Oosten. Hij krijgt een mooie baan aangeboden in de Verenigde Staten en verhuist in 2008 met Rachel en Bennie naar Amerika.
Als vader is Bram uiterst bezorgd. En met hem de lezer van het boek, want op de flaptekst hebben we al kunnen lezen dat Brams zoontje Bennie op een dag verdwijnt. De aanloop naar deze verdwijning en de paniek die bij Bram uitbreekt op het moment dat hij zijn zoontje mist, zijn ontzettend spannend en ontroerend beschreven.
Na de verdwijning van Bennie wordt het Bram allemaal te veel. Hij begint een bizarre zoektocht waarbij hij zich laat leiden door allerlei getallenlogica – die alleen in zijn hoofd bestaat. Uiteindelijk keert hij terug naar Tel Aviv, waar hij bij zijn vader intrekt en vrijwilliger wordt bij de ambulancedienst. Zijn werk als wetenschapper kan hij niet meer uitvoeren.
We springen naar 2024. Israel is een kleine, zwaarbewabende stadstaat geworden waar de vergrijzing heeft toegeslagen. Jonge mensen “nemen massaal de bocht” naar het rijke Polen of Rusland. Brams vader Hartog leeft nog maar is erg dement en brengt geen zinnig woord meer uit. Samen met zijn vriend Ikki runt Bram een bureau voor het opsporen van vermiste kinderen. Zelf had hij de hoop op het terugvinden van Bennie inmiddels opgegeven maar via zijn werk komt hij onbedoeld met zijn eigen zaak in aanraking.
Het 2024-deel van het boek lijkt twee parallelle verhalen te vertellen: de speurtocht naar Bennie en de toekomst van het Joods-Palestijnse conflict. In het eerste slaagt De Winter wat mij betreft matig. Het lijkt wel of er veel eindjes niet aan elkaar geknoopt worden. Zo wordt Hartog door medicijnen langzaamaan helderder maar blijken zijn flarden van woorden nergens toe te leiden.
Het parallelle, politieke, verhaal is beter uitgewerkt. De Winter geeft een interessante toekomstvisie die behoorlijk realistisch aandoet. Hier heeft hij goed over nagedacht. Jammer is dan wel dat zijn insteek erg gekleurd is: de Palestijnen zijn in alle tijden en op alle plaatsen de slechteriken. Waar ik mij ook niet erg in kon vinden, is zijn erg negatieve blik op de multiculturele samenleving in Nederland. Zijn suggestie is dat in 2024 Amterdam-West een ‘Islamitisch getto’ is geworden.
Ondanks deze onvolkomenheden is Het Recht op Terugkeer toch een goed geschreven boek met een interessant thema en bij vlagen erg spannend. Daarom krijgt het boek van mij drie van de vijf roze kogels:
