Plannen we niet goed of oordelen we verkeerd?
Wilszwakte. Wat is dat precies? Wanneer is onze wil zwak? Als we twee (of zes) wijntjes teveel drinken, terwijl we ons hadden voorgenomen dit niet te doen? Als we van gedachten veranderen wanneer het moment van handelen is aangebroken? En waarom is het zo moeilijk om onze (goede) voornemens na te komen? Over dit onderwerp, ‘weakness of will’, schrijf ik op het moment een paper. Opmerkelijk is dat er binnen dit debat twee tendensen zijn die relatief ver uit elkaar liggen. Donald Davidson beweert dat we zwak van wil zijn als we weten wat de beste optie is, alle redenen als goede redenen hebben gewaardeerd en beoordeeld, maar vervolgens tegengesteld aan deze optie handelen. Dit wordt de traditionele opvatting van wilszwakte genoemd, ook wel ‘akrasia’. Een filosoof die met een alternatief voorstel kwam, was Richard Holton, die stelde dat onze redenen en oordelen niets met wilszwakte te maken hebben. In plaats daarvan zijn we ‘weak of will’ wanneer we intenties of voornemens hebben gevormd voor een handeling (ergens in de toekomst), maar wanneer het moment van handelen is aangebroken, van plan veranderen. Ik vraag me nu af hoe je wilszwakte kan vertonen, zonder dat daar redenen of oordelen aan verbonden zijn. Wanneer we een keuze maken, op het punt staan te handelen, overwegen we naar mijn idee altijd de redenen die we hebben om deze handeling op dit moment tot uitvoering te brengen. We kunnen ons nog zoveel voornemen, maar als we op het moment van handelen er de meerwaarde niet meer inzien, hebben we aan onze voornemens eigenlijk niet zoveel. Dit is eigenlijk ook wat we, of ik...read more
Freud en het surrealisme
Op het moment doe ik onderzoek naar de grondslagen van het surrealisme. Bijzonder snel kom je dan bij Sigmund Freud terecht, wiens psychoanalyse en droomduiding van enorme invloed zijn geweest op deze stroming. Over kunst had hij beter zijn mond kunnen houden, maar de beste man heeft toch eigenlijk hele zinnige dingen gezegd. André Breton was de grondlegger van het surrealisme en legde zijn ideeën vast in zijn ‘Manifeste du Surrealisme’. Hij was erg onder de indruk van Freuds droomanalyse. Ons onbewuste, onze onderdrukte wensen en dromen, werd de basis voor de werkwijze van de surrealisten. We moesten onze rede, ons gezond verstand, vooral niet de overhand laten krijgen en intuïtief te werk gaan. Onze dromen werden gezien als een glimp van de manier waarop een hele andere, alternatieve wereld werkt: de wereld van ons onbewuste. In surrealistische schilderijen werd veelal ‘de vrijlating van het onbewuste’ gedemonstreerd, wat leidde tot droomachtige, vervreemde en verwarrende beelden. Freud omschreef dromen als de vervulling van onderdrukte wensen. Onze dromen laten boodschappen uit ons onderbewustzijn naar boven komen. Trauma’s, fantasieën, onderdrukte emoties, alles drijft in onze dromen naar de oppervlakte. Wat opmerkelijk is, is dat Freud van zo’n grote invloed was op een kunststroming, maar hier zelf ontoereikende opvattingen over had. In een brief aan Breton schreef hij ooit dat hij van het surrealisme, net als van kunst in het algemeen, maar weinig begreep. Toch schreef hij jaren voor het surrealisme ontstond, een essay over kunst als wensvervulling. Net als in dromen, gaat in kunst, in het creatieve proces en de vervaardiging van het werk, een wens in vervulling. Ook een kunstenaar kent,...read more